Rút ngắn khoảng cách tụt hậu trong nghiên cứu khảo cổ học

Hơn 50 năm gắn bó với ngành khảo cổ học, cũng là một trong những chuyên gia có nhiều công trình về lĩnh vực này, GS Hoàng Xuân Chinh, Chủ tịch Hội khảo cổ Việt Nam chia sẻ: Khảo cổ học là lĩnh vực khoa học mang tính tổng hợp (lịch sử, dân tộc học, nhân chủng học, vật lý, hóa học...) Mà nhờ nó, các đời người Việt Nam bữa nay mới có thể vén bức màn quá cố, hiểu rõ hơn cội nguồn dân tộc và tiên tổ cách đây hàng vạn năm. Sau tám năm khai quật, bảo tồn, với sự nhiệt huyết của các nhà khoa học và Trách nhiệm của chính quyền TP Hà Nội, khu Trung tâm di tích Hoàng thành Thăng Long được Ủy ban di sản thế giới của UNESCO xác nhận là di sản văn hóa thế giới (ngày 1-8-2010) nhân đại lễ 1000 năm Thăng Long Hà Nội. Hoàng thành Thăng Long, với những di tích, di vật trên mặt đất và khai quật được trong lòng đất mới giúp chúng ta hiểu nét độc đáo, sáng tạo của một trọng tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của một quốc gia phương Đông. PGS, TS Tống Trung Tín, Viện trưởng Khảo cổ học, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam cho biết: Năm  chi tiết  năm trở lại đây bên cạnh triển khai, thực hiện một số nhiệm vụ do Chính phủ giao mà trội là hoàn thiện hồ sơ, thưa tổng hợp và nghiệm thu chính thức kết quả "Khai quật di dời các di chỉ khảo cổ học vùng lòng hồ thủy điện Sơn La", Viện khảo cổ học cũng hoàn thành hàng chục đề tài cấp bộ. Đáng chú ý trong đó là các đề tài "Khảo cổ học thời tiền - sơ sử trên các hải đảo vùng biển miền nam Việt Nam", "Đánh giá giá trị lịch sử - văn hóa các di tích khảo cổ học thời đại đá cũ được phát hiện và nghiên cứu từ năm 1998 - 2008 ở miền bắc Việt Nam", "Những đóng góp mới trong việc nghiên cứu lịch sử - văn hóa Việt Nam từ thế kỷ XI - XIX qua nguồn tư liệu khảo cổ học mới phát hiện và nghiên cứu năm 1998 -2008", "Chỉnh lý bảo quản, bảo tàng và phát huy giá trị của khu di tích Hoàng thành Thăng Long tại số 18 Hoàng Diệu"... Đồng thời triển khai, thực hiện các nhiệm vụ như "Nghiên cứu, đánh giá giá trị lịch sử - văn hóa các di tích khảo cổ học miền trung và Tây Nguyên Việt Nam được phát hiện từ 1998 đến năm 2010", "Khai quật, di dời và xử lý các di tích khảo cổ học lòng hồ thủy điện bản Chát, Lai Châu", "Chỉnh lý, nghiên cứu, bảo quản, phục chế di  tham khảo  tích và di vật khảo cổ sau khai quật vùng lòng hồ thủy điện Plei Krông (Kon Tum)"... Hoạt động của ngành khảo cổ học trong những năm qua (có sự hợp tác với các nhà khoa học Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp, Bỉ) đã góp phần tái hiện lại dung mạo của các mặt bằng kiến trúc, phân loại, chụp ảnh, lên mục nguyên liệu kiến trúc; công tác bảo quản di tích, di vật trong khu di tích Hoàng thành Thăng Long cách đây hàng chục thế kỷ. Ngành khảo cổ học phối hợp các địa phương khai triển, thực hiện hàng trăm dự án điều tra, thám sát, khai quật và nghiên cứu các di tích khảo cổ học trên địa bàn nhiều tỉnh như Cao Bằng, Quảng Ninh, Hà Nội, Hà Giang, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Khánh Hòa, Bình Định, Phú Yên... Đóng góp những luận cứ khoa học giúp các bộ, ngành và địa phương xây dựng quy hoạch bảo vệ, tu tạo và phát huy giá trị của các di tích, di sản văn hóa trong thiên hướng hội nhập toàn cầu. Theo PGS Tống Trung Tín: Năm 2013, cán bộ ngành khảo cổ học phải thực hiện một khối lượng công việc khá lớn. Cùng với việc nghiệm thu chấm dứt một số đề tài, nhiệm vụ trọng tâm chuyển tiếp của năm trước, viện khai triển, thực hiện dự án cấp quốc gia "Khai quật khảo cổ học và xử lý di dời di tích, di vật khu vực xây dựng đường hầm và bãi xe ngầm công trình nhà Quốc hội". Đồng thời hoàn thành các đề tài, dự án cấp bộ như "Nghiên cứu, đánh giá giá trị lịch sử - văn hóa các di tích khảo cổ học miền trung và Tây Nguyên Việt Nam được phát hiện từ năm 1998 đến 2010", "Khai quật khảo cổ học, xây dựng hồ sơ và đề xuất bảo tàng nhằm phát huy giá trị Trường lũy Quảng Ngãi - Bình Định", "Nghiên cứu, đánh giá giá trị lịch sử - văn hóa của di tích, di vật tại địa điểm 62 - 64 Trần Phú, Ba Đình, Hà Nội"... Tuy nhiên, dư luận trong giới khảo cổ cho rằng những năm gần đây hoạt động khảo cổ học có phần sôi động nhưng một số công trình, sản phẩm khoa học chưa được đầu tư "chất xám" một cách đúng mức bởi vậy chất lượng còn hạn chế. Ngoài một số đề tài cấp bộ không hoàn tất theo thời kì quy định, lực lượng nghiên cứu trẻ, tuy được giao chủ trì hay dự không ít chương trình, dự án của Viện khảo cổ học song số bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước còn quá ít. Trong đó có nguyên do hoạt động của  đọc thêm  câu lạc bộ khoa học trong viện vừa trầm lắng về không khí và đơn điệu, nghèo nàn về chủ đề bàn thảo. Ở đây cũng cần đề cập việc thiếu một cơ chế để các nhà nghiên cứu lâu năm, có uy tín trong ngành khảo cổ học tham gia bổ dưỡng, đào tạo lại các cán bộ trẻ, tạo nguồn nhân lực ngày một trưởng thành có thể đảm nhiệm các nhiệm vụ, khi một số chuyên gia có kinh nghiệm đến tuổi về hưu. Vài năm trở lại đây, cơ sở vật chất của Viện khảo cổ học được cải thiện đáng kể, nhưng trang thiết bị phục vụ công tác nghiên cứu khoa học còn nghèo nàn và xuống cấp nặng. Cho nên, để không ngừng nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu khảo cổ học, vấn đề đặt ra là cần có giải pháp đầu tư nâng cấp máy móc, thiết bị lên mức đương đại hơn. Có như vậy mới mong rút ngắn khoảng cách tụt hậu trong hoạt động nghiên cứu khảo cổ học giữa chúng ta với các nhà nước trong khu vực và thế giới khi hội nhập quốc tế đang diễn ra sâu rộng. NGUYỄN KHÔI