dù rằng không ai kinh ngạc khi nghe nói tiền có thể làm cho chúng ta trở nên lén lút một cách kỳ lạ, tôi vẫn phải vin vào một nghiên cứu được công bố trên tờ Quy trình ra Quyết định và Hành vi có Tổ chức.
Theo nghiên cứu, con người nói dối gấp đôi khi có một mục tiêu rõ ràng: kiếm lời nhiều hơn, khi có ai đó “nhắc” ta về chuyện tiền nong; Nghiên cứu cũng tiết lộ rằng khi đứng trước hoặc tiền, hoặc đạo đức, thì hình như con người đều không quá mất công chọn lọc.
Giáo sư Smith-Crowe thuộc Đại học Utah cho biết: “Hành vi đạo đức có thể chịu ảnh hưởng từ môi trường nhưng chúng ta lại không hề nhận thức được điều đó”.
Nghiên cứu trên đã được thực hiện trên 300 sinh viên từng dự kinh doanh. Các sinh viên được chọn lọc ngẫu nhiên và được yêu cầu ghép lại từ cho đúng câu, thuộc 2 mảng khác nhau, một mảng can hệ đến tiền, mảng kia thì không. Khi đáp phỏng vấn, nhóm ghép câu về tiền bạc cho biết sẵn sàng làm những việc như ăn trộm giấy ở văn phòng dùng vào việc riêng. Trong một trò chơi khác, nếu khai thật nhân tổng đài điện thoại thân, nhận 2 USD và nói dối để nhận 5 USD, nhóm “tiền bạc” nói dối nhiều gấp đôi so với nhóm còn lại.
Thế nhưng biết đâu tình cờ nhóm sinh viên “tiền bạc” đồng thời lại là nhóm “tham bẩm sinh” thì sao? Để tách bạch giữa “xấu tính tự nhiên” và động cơ lợi nhuận, các nhà khoa học thực nghiệm nhiều trò chơi khác để tách tính cách cá nhân ra ngoài động lực kiếm tiền. Họ nhận thấy những người có tư duy kinh doanh mạch lạc có khuynh hướng hành động gian dối nhiều hơn là những người chịu tác động tâm lý tạm thời về tiền bạc.
Theo Giáo sư Smith-Crowe, khi quy về khung lợi nhuận, con người có khuynh hướng bỏ qua các camera quan sát chỉ số đạo đức và chỉ tụ họp vào việc kiếm lời mà thôi.
Nghiên cứu còn cho biết ngoài việc càng ham muốn kiếm tiền, càng hành động vô đạo, thì người càng giàu càng dễ biến chất. Họ không năn nỉ những việc như ăn cắp, giành chỗ, nói dối… và nói về làm từ thiện thì nhóm này cho thấy tỉ lệ thấp hơn nhiều so với nhóm ít tiền hơn.
Trong một nghiên cứu khác, mối can hệ này được giải thích khá hoàn chỉnh: Cơ sở của sự thoái hóa đạo đức là niềm tin của con người vào giá trị tối thượng của tiền và lợi nhuận, chứ không do từng lớp xã hội. Khi công lap dat camera bố nghiên cứu, tác giả Paul Cliff thuộc Đại học California cho biết không đánh giá giàu là xấu, nhưng sự ấm no bản thân nó đã có các đặc tính “xấu tự nhiên” kể trên.
Tuy nhiên, nói như vậy sẽ không công bằng với những người giàu hay rất giàu đã bỏ công sức và tâm huyết để giúp đời. Bill Gates, chẳng hạn, ông đã để cả gia tài không phải cho gia đình con cái ông mà là cho hậu thế, cho xã hội. Phải chăng những người như ông phải có một bản lĩnh phi thường để chiến thắng đặc tính “xấu tự nhiên” của sự ấm no?
(Theo Time)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét